کاروانسرای خانات


ویژگی ها

  • موقعیت :
  • متراژ :
  • تعداد اتاق :
  • تلفن :

توضیحات

کاروانسرای خانات یکی از اماکن تاریخی و گردشگری تهران است که در خیابان مولوی، خیابان صاحب جمع قرار دارد. مساحت کاروانسرا بالغ بر  ۱۰,۰۰۰ متر مربع بوده و از ۵۴۴ حجره کوچک تشکیل شده است.

ساخت کاروانسرای خانات را به اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار و سال های حدود ۱۳۰۰ هجری قمری نسبت داده اند. در نقشه تهران نیز که در سال ۱۳۰۹ هجری قمری توسط نجم الملک تهیه شده، عمارت کاروانسرا وجود دارد.

کاروانسرا در جوار جاده برون شهری تهران یعنی «جاده حضرت عبدالعظیم» بنا گردید که آن زمان از خارج بافت تهران قرار داشته است. تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه تهران هنوز در حصار صفوی که در سال ۹۶۱ هجری قمری بنا گردیده بود، محصور بود و در این زمان حصار قدیمی تهران خراب و حصار جدیدی ناصری گرداگرد آن ساخته شد و بدین ترتیب ضلع جنوبی حصار از خیابان مولوی به خیابان شوش تغییر کرد و با توسعه شهر، کاروانسرای خانات داخل تهران افتاد.

کاروانسرای-خانات-تهران  کاروانسرای خانات

اراضی آن محدوده در سال های پایانی دوره ناصری تا اواخر قاجار به امین السلطان (صدر اعظم پادشاهان ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه و محمد علی شاه) تعلق داشت. کاروانسرای خانات در همین اراضی و ضلع شرقی میدان امین السلطان احداث گردید. بنا در سال ۱۳۵۷ دچار حریق شد و ورودی های غربی و شرقی در آتش سوزی مسدود شد و سپس کاروانسرا به بنگاه و بعد به انبار تغییر کاربری داد.

کاروانسرای خانات توسط موسی خان امین الملک در سال ۱۳۲۹ هجری قمری به آقای سید علی اردهالی واگذار و سپس در اختیار سید جعفر اردهالی و در نهایت محمد اردهالی قرار داشت.

عمارت کاروانسرای خانات، بزرگترین بنا در نوع خود در داخل بافت مرکزی شهر تهران و همچنین داخل بافت تاریخی بوده که فاقد حریم مصوب می باشد. کاروانسرا تاکنون کاربری خود را حفظ کرده است. البته هیچ سنخیتی از نظر شکلی با فعالیت آن در قدیم ندارد، امروز دیگر از قافله ها و کاروان چهارپایان و صدای زنگ قطار شترهای بارکش خبری نیست، اما همچنان در حجره های پیرامونی آن کسبه و تجار به کسب و کار مشغول هستند و بنا به گفته آقای محمد اردهالی حدود ۱۰ حجره به صورت دائمی مشغول به فعالیت می باشند و به زودی مستاجرین قبلی بنا در کاروانسرای خانات مستقر خواهند شد.

قبل از ثبت کاروانسرای خانات محمد اردهالی به نمایندگی از مالکان طی توافقات اولیه با سازمان میراث به فکر مرمت بنا افتاده و مرمت با اعتبار شخصی و تحت نظر معاونت حفظ و احیا سازمان و تحت حمایت شهرداری منطقه ۱۲ از تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۸۲ شروع که در اسفند ماه ۱۳۸۷ به پایان رسید. اولین بهره برداری رسمی از کاروانسرا بعد از مرمت در اسفند ماه سال ۱۳۸۸ جهت برگزاری جشن ملی نوروز بود. همچنین بخشی از لوکیشن های فیلم سرکار خانم تهمینه میلانی به نام “پرنسیب” در کاروانسرای خانات برداشته شده است. همنین به تازگی در بخشی از این کاروانسرا، رستوران و سفره خانه سنتی بازگشایی شده است.

گفتنی است در مرمت این بنا سعی شده مواردی نظیر استفاده از آجر با ملات گچ، آجرکاری، کاشیکاری و همچنین تزئینات چوبی درب و پنجره‌ ها رعایت شود. برای پوشش دیوار‌ها از کاهگل و آجر شکسته استفاده شده و شکل نورپردازی، تلفیق رنگ‌ ها و دیگر مصالح به کار رفته در چیدمان داخلی حجره‌ ها به‌ گونه‌ ای است که با معماری دوره احداث بنا مطابقت دارد. برای نمونه، تخت‌ های چوبی سنتی، گلیم و گبه و اشیای قدیمی در چیدمان داخلی حجره‌ ها مورد استفاده قرار گرفته است. حتی در طراحی آبنما هم تلاش شده مصالح به‌ کار رفته با بافت مجموعه همخوانی داشته باشد.

کاروانسرای خانات در زمینی قرار گرفته است که اضلاع چهار گوشه آن غیر متقارن است اما صحن بنا از محوطه ای چهارگوش و متقارن شکل گرفته و به این ترتیب قناسی زمین از دید بازدید کننده پنهان مانده است. در صحن بنا حجره های متقارن که تعداد آن به ۵۴ واحد می رسد، استقرار یافته اند. صحن دارای دو ایوان است که یک ایوان در سمت شرق به ورودی اصلی بنا راه دارد و ایوان دیگری در غرب به ورودی دوم بنا منتهی می شود. ورودی اصلی بنا با دالانی که در اطراف آن حجرات بزرگی قرار دارند به بازار امین السلطان راه دارد. در ضلع شمال شرقی پس از عبور از یک دالان به باربند و اصطبل ها می رسیم که در قدیم محل نگهداری چهارپایان بوده است.

معماری کاروانسرا به شیوه آجر کاری و گره سازی می باشد و باربرهای آن دیوار حمال آجری است و با مصالح آجر، ملات گل، آهک، گچ، سنگ، چوب و سفال احداث شده است.

همانطور که در بالا اشاره شد، کاروانسرا در سال ۱۳۵۷ آتش گرفت ولی خوشبختانه درب اصلی ورودی کاروانسرا از گزند آتش سوزی سال به دور بود. این درب با ارتفاع ۵ متر از چوب روسی ساخته شده و ۴۰۰ گل میخ آن نظر هر بیننده‌ ای را به خود جلب می‌ کند. همچنین گرداگرد درب ورودی رهنمودهای از امام علی (ع) در مورد آداب خرید و فروش به وسیله کاشی نصب شده است.

این کاروانسرا در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۲ به شماره ۱۰۴۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.



ابزار های یوز

اشتراک گذاری اشتراک گذاری